Πώς να βοηθήσουμε τα απομονωμένα παιδιά

Η απομόνωση του παιδιού από τους συνομιλήκους είναι ένα ιδιαίτερα λεπτό θέμα, στο οποίο όμως μπορούν να βοηθήσουν οι ενήλικες, με διακριτικό χειρισμό.

Η εικόνα του παιδιού που είναι μόνο του στο μάθημα, μόνο του στο διάλειμμα, μόνο του στην εκδρομή, μόνο του στα πάρτι (αν το προσκαλούν…), μόνο του πάντα, ανάμεσα σε εκατοντάδες άλλα, που παίζουν και ξεφωνίζουν… Η εικόνα του μόνου παιδιού δεν μπορεί παρά να προκαλεί πόνο σε κάθε ενήλικα που νοιάζεται έστω και ελάχιστα για τα παιδιά.

Η απομόνωση του παιδιού από τους συνομιλήκους είναι ένα ιδιαίτερα λεπτό θέμα, στο οποίο όμως μπορούν να βοηθήσουν οι ενήλικες, με διακριτικό χειρισμό. Συχνά, η απομόνωση του παιδιού, υπάγεται στη σφαίρα του σχολικού εκφοβισμού- αλλά όχι πάντα.

Ας βοηθήσουμε τα παιδιά να αποκτήσουν ένα αξιοπρεπές ρεπερτόριο θεμάτων για συζήτηση, που μπορούν να αναπτύξουν με συνομιλήκους, π.χ. για τα μαθήματα, για τα χόμπι τους, για τις διακοπές τους, για τη μουσική που τους αρέσει, για τον αθλητισμό. Να μάθουν να συνομιλούν για πράγματα που είναι ενδιαφέροντα και στους άλλους ή την κοινή σχολική ζωή.

Πολλά παιδιά μιλούν μόνο για τον εαυτό τους ή δε μιλούν καθόλου. Άλλοτε πάλι, εκμυστηρεύονται μονομιάς πάρα πολλές λεπτομέρειες για τον εαυτό τους, σε συνομιλήκους που γνωρίζουν ελάχιστα, σαν να έχουν ανάγκη για βοήθεια και αυτό τρομάζει τα άλλα παιδιά. Άλλοτε πάλι, μεταφέρουν με κομπασμό, διάφορα κατορθώματα ή υπερβολές σχετικά με τις ικανότητές τους, κάτι που επίσης απωθεί τα άλλα παιδιά.
Είναι σημαντικό να διδάξουμε, ιδιαίτερα στα ανασφαλή παιδιά, ότι χρειάζεται μια ευγενής ισορροπία στα θέματα συζήτησης, πόσο ακούω, πόσο μιλάω -και τι λέω. Ας διδάξουμε στα παιδιά να είναι σχετικά ευχάριστα στη συζήτηση, στην παρέα και την οπτική ζωής που προσφέρουν. Παιδιά που είναι συνεχώς σαρκαστικά, ειρωνικά, θλιμμένα, γκρινιάρικα δύσκολα έλκουν φίλους Το πρόβλημα με κάποια χρονίως απομονωμένα παιδιά συχνά ανάγεται σε δυσκολίες στο σπίτι. Αν η καθημερινότητα στο σπίτι αποτελείται από φωνές βρισιές, κακοποίηση ή παραμέληση (π.χ. απουσία οποιασδήποτε επικοινωνίας με το παιδί), το παιδί (πέρα από την αρνητική αυτοεικόνα) συχνά δεν κατέχει τις λέξεις ή τα ερεθίσματα για να αναπτύξει μια ευγενική, ισορροπημένη συζήτηση με συνομιλήκους. «Δεν ξέρουν πώς να μιλήσουν» είναι μια κοινή, αλλά ακριβής διατύπωση. Βασικές κοινωνικές δεξιότητες πρέπει τότε να διδαχθούν από την αρχή (πώς χαιρετάμε, πώς ξεκινούμε τη συζήτηση, πώς υποστηρίζουμε, πώς εκφράζουμε τη γνώμη μας, πώς ζητούμε κάτι, πώς ζητάμε συγνώμη, πώς ρωτούμε κ.ο.κ). Οι κοινωνικές δεξιότητες δεν διδάσκονται στο σχολείο, γιατί θεωρούμε δεδομένο ότι τις έχουν διδαχθεί στο σπίτι. Δεν είναι όμως δεδομένο!

 Ο γονιός μπορεί να διερευνήσει το λόγο για τον οποίο το παιδί του είναι απομονωμένο. Υπάρχει κάτι λάθος στη συμπεριφορά του παιδιού; Είναι υπερβολικά αγχωμένο και συνεσταλμένο; Είναι παντού έτσι; Πώς είναι η αυτοεκτίμησή του; Πώς είναι οι σχέσεις του με ξαδέρφια ή γειτονόπουλα; Βοηθά πολύ να ενισχύσει ο γονιός την αυτοεκτίμηση του παιδιού και να το βοηθήσει να πιστέψει στον εαυτό του, όπως επίσης να μάθει το παιδί το ίδιο να ενισχύει τον εαυτό του. Όποια κι αν είναι η συμπεριφορά των άλλων, το παιδί θα επαναλαμβάνει στον εαυτό του: «Είμαι αρκετά καλός έτσι όπως είμαι. Μου αξίζει η αγάπη, ακριβώς όπως είμαι. Μου αξίζουν οι καλοί φίλοι κι έρχονται στη ζωή μου».

 

 Η ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΟΥ ΠΕΝΘΟΥΣ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ

. Όταν πρόκειται για την απώλεια ενός κοντινού προσώπου εγείρονται στο παιδί έντονα συναισθήματα, όπως θλίψη, φόβος, θυμός, ξάφνιασμα. 

 

Τα παιδιά πενθούν με διαφορετικό τρόπο από ότι οι ενήλικες. Το αναπτυξιακό στάδιο στο οποίο βρίσκονται έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς τα μικρά παιδιά δεν μπορούν να αντιληφθούν γνωστικά την έννοια του θανάτου (π.χ. ότι είναι μη αναστρέψιμος). Επιπλέον, δεν διαθέτουν τις απαραίτητες συναισθηματικές δεξιότητες, ώστε να μπορέσουν να επεξεργαστούν μια απώλεια. Γι αυτό είναι πιθανό τη μία στιγμή να βιώνουν θλίψη και να κλαίνε και την άλλη να παίζουν και να γελάνε σαν να μην έχει συμβεί τίποτα. 

Ακόμα τα παιδιά μπορεί να μην μιλάνε για όσα νιώθουν, όπως κάνουν οι ενήλικες, αλλά να τα εκφράζουν μέσα από τη συμπεριφορά τους, το παιχνίδι τους, τις ζωγραφιές τους, τις καθημερινές συνήθειες τους, την εμφάνιση σωματικών συμπτωμάτων. 

 Ο θάνατος ενός κοντινού προσώπου στη ζωή ενός παιδιού διαταράσσει την αίσθηση ασφάλειας του, με αποτέλεσμα εκείνο να φοβάται ότι μπορεί να πάθει κάτι το ίδιο ή οι γονείς του. Οι γονείς είναι σημαντικό να κατανοήσουν τις αγωνίες και τις σκέψεις του παιδιού που κρύβονται πίσω από τις ερωτήσεις του, ώστε να το καθησυχάσουν. 

 

Τι μπορούν να κάνουν οι γονείς;

• Εξηγήστε με ειλικρίνεια στα παιδιά τι έχει συμβεί, λαμβάνοντας πάντα υπόψη το αναπτυξιακό τους στάδιο
• Στα παιδία μικρής ηλικίας εξηγήστε τι σημαίνει θάνατος. Ότι δηλαδή το πρόσωπο που πεθαίνει δεν θα επιστρέψει ξανά στη ζωή. Ότι όταν κάποιος πεθαίνει σταματάει να χτυπάει η καρδιά του και παύουν όλες οι λειτουργίες. Ότι όταν πεθαίνει κάποιος στεναχωριόμαστε και κλαίμε γιατί μας λείπει και χρειάζεται χρόνος για να αισθανθούμε καλύτερα
• Μιλήστε τους για τον κύκλο της ζωής, ώστε να κατανοήσουν το θάνατο ως μέρος της ζωής
• Εξηγείστε τους τι συμβαίνει στις τελετές που ακολουθούν  και ρωτήστε τα αν επιθυμούν να συμμετέχουν. Αν επιλέξουν να παραβρεθούν, φροντίστε να είναι δίπλα τους ένας ενήλικας. Να μπορεί να απαντήσει στις ερωτήσεις τους  και να τα απομακρύνει όποια στιγμή το επιθυμήσουν
• Η ανάγνωση παραμυθιών σχετικά με τον θάνατο μπορεί να είναι βοηθητική, για να εκφραστούν σκέψεις και συναισθήματα
• Απαντήστε με απλό και κατανοητό τρόπο στις ερωτήσεις και τις απορίες τους, όταν τις θέτουν
• Καθησυχάστε τα ότι δεν πρόκειται να συμβεί το ίδιο σε εσάς ή εκείνα, ώστε να νιώσουν ξανά ασφαλή
• Ενθαρρύνετε τα να εκφράσουν τις σκέψεις τους γύρω από το συμβάν
• Επιτρέψτε τους να εκφράσουν συναισθήματα όπως φόβο, στεναχώρια, θυμό
• Δώστε τους χρόνο να κατανοήσουν τι έχει συμβεί και σεβαστείτε τον ρυθμό τους
• Μείνετε κοντά τους και παρακολουθείτε τυχόν αλλαγές στη συμπεριφορά τους
• Μιλήστε για το δικό σας συναίσθημα και εξηγήστε ότι χρειάζεστε χρόνο για να το ξεπεράσετε.
• Καθησυχάστε τα ότι παρόλο που είστε λυπημένοι παραμένετε συναισθηματικά διαθέσιμοι για εκείνα και πως είστε σε θέση να διαχειριστείτε την κατάσταση. Είναι σημαντικό να αποφεύγονται συναισθηματικά ξεσπάσματα μπροστά στα παιδιά. Γιατί μπορεί να τα τρομάξουν και να τα κάνουν να ανησυχήσουν για τον γονέα.
• Πάρτε χρόνο οι ίδιοι να πενθήσετε και να εκφράσετε τα συναισθήματα σας. Ζητήστε βοήθεια αν νιώσετε ότι δεν μπορείτε να ανταπεξέλθετε μόνοι. Λειτουργείτε ως πρότυπο για εκείνα. Αν εσείς δυσκολεύεστε να διαχειριστείτε το πένθος σας, τότε και τα παιδιά δεν θα καταφέρουν να ολοκληρώσουν αποτελεσματικά τη διεργασία του πένθους.

Παπασούλη Αναστασία

ψυχολόγος - ψυχοθεραπεύτρια